مجله و اخبار
انواع ورق گالوانیزه
دو ورق با ضخامت و ابعاد یکسان ممکن است از نظر مقاومت در برابر خوردگی، قابلیت رنگپذیری، شکلپذیری و عملکرد در محیط مرطوب تفاوت قابلتوجهی داشته باشند. دلیل این تفاوت فقط برند یا ضخامت ورق نیست؛ روش رویاندودکردن، جرم پوشش روی، نوع سطح، گرید فولاد پایه و فرم نهایی محصول نیز در عملکرد آن مؤثر هستند.
به همین دلیل، شناخت انواع ورق گالوانیزه باید بر اساس چند معیار انجام شود. برخی ورقها بر اساس روش تولید به گرم، الکتروگالوانیزه و گالوانیل تقسیم میشوند؛ برخی از نظر ظاهر بدون گل، گلریز یا گلدرشت هستند و گروهی نیز به شکل ساده، رنگی، کرکرهای، ذوزنقهای یا طرح سفال عرضه میشوند.
برای آشنایی با تعریف پایه، ساختار پوشش روی و مزایای این محصول میتوانید مطلب ورق گالوانیزه چیست؟ را مطالعه کنید. در این مقاله تمرکز اصلی روی تفاوت انواع ورق گالوانیزه و انتخاب مدل مناسب برای هر کاربرد است.
انواع ورق گالوانیزه بر چه اساسی دستهبندی میشوند؟
یک ورق گالوانیزه را میتوان از چند زاویه طبقهبندی کرد:
- روش ایجاد پوشش روی
- ترکیب پوشش فلزی
- ظاهر و اندازه گل سطح
- شکل عرضه بهصورت رول یا شیت
- فرم نهایی ورق
- رنگشده یا بدون رنگ بودن
- گرید و میزان شکلپذیری فولاد پایه
این دستهبندیها جایگزین یکدیگر نیستند. برای مثال، یک محصول میتواند همزمان ورق گالوانیزه گرم، گلریز، رنگی، رولفرمشده و ذوزنقهای باشد. بنابراین برای انتخاب دقیق باید همه مشخصات محصول در کنار یکدیگر بررسی شوند.
انواع ورق گالوانیزه بر اساس روش تولید
روش اعمال پوشش روی یکی از اصلیترین عوامل تعیینکننده ضخامت پوشش، یکنواختی سطح، قابلیت فرمدهی و مقاومت محصول در محیطهای مختلف است. فرایندهای متداول ورقهای پوششدار شامل گالوانیزه گرم پیوسته، پوششدهی الکترولیتی و تولید پوشش آلیاژی روی ـ آهن است.
ورق گالوانیزه گرم
ورق گالوانیزه گرم با عبور ورق فولادی از حمام روی مذاب تولید میشود. پیش از ورود ورق به حمام، سطح آن تمیز و اکسیدهای موجود حذف میشوند. پس از خروج نیز تیغههای هوایی مقدار روی اضافی را کنترل میکنند تا پوششی نسبتاً یکنواخت روی دو سطح ورق ایجاد شود.
این روش برای تولید پیوسته ورق و کلاف فولادی بسیار رایج است و قابلیت تولید پوششهایی با جرمهای مختلف را دارد. پوشش روی علاوه بر ایجاد یک مانع فیزیکی، در محل خراشها و لبههای کوچک نقش حفاظت کاتدی ایفا میکند؛ یعنی روی زودتر از فولاد پایه واکنش میدهد و روند خوردگی فولاد را به تأخیر میاندازد.
ورق گالوانیزه گرم معمولاً برای کاربردهای زیر مناسبتر است:
- پوشش سقف و نمای ساختمان
- ورقهای شیروانی و سوله
- کانالهای تهویه
- قطعات ساختمانی در معرض رطوبت
- تولید پروفیلها و مقاطع سبک
- تجهیزات کشاورزی و صنعتی
اصطلاح «گالوانیزه گرم» به روش ایجاد پوشش روی اشاره دارد و نباید آن را با نورد گرم ورق پایه یکی دانست. در بسیاری از محصولات، ورق پایه ابتدا با نورد سرد تولید شده و سپس به روش غوطهوری گرم گالوانیزه میشود.
ورق گالوانیزه سرد یا الکتروگالوانیزه
اصطلاح ورق گالوانیزه سرد در بازار معمولاً برای ورق الکتروگالوانیزه به کار میرود. در این روش، روی با استفاده از فرایند الکترولیتی روی سطح فولاد رسوب داده میشود.
پوشش الکتروگالوانیزه معمولاً نازکتر، صافتر و از نظر ظاهری یکنواختتر است. به همین دلیل در قطعاتی که کیفیت سطح، دقت پوشش، رنگپذیری یا ظاهر نهایی اهمیت زیادی دارد استفاده میشود. استاندارد ASTM A879 نیز به ورق فولادی با پوشش روی ایجادشده از طریق فرایند الکترولیتی اختصاص دارد.
کاربردهای متداول آن عبارتاند از:
- قطعات داخلی خودرو
- بدنه برخی لوازم خانگی
- تابلوها و محفظههای فلزی داخلی
- قطعات دقیق صنعتی
- محصولاتی که پس از تولید رنگ میشوند
ورق الکتروگالوانیزه برای محیطهای باز و بسیار مرطوب لزوماً بهترین انتخاب نیست؛ زیرا در بسیاری از مدلها جرم پوشش روی آن کمتر از ورق گالوانیزه گرم است. انتخاب نهایی باید بر اساس مقدار واقعی پوشش، شرایط محیط و استاندارد محصول انجام شود، نه فقط نام روش تولید.
ورق گالوانیل
ورق گالوانیل یا Galvannealed ابتدا به روش غوطهوری گرم پوشش داده میشود و سپس تحت عملیات حرارتی قرار میگیرد. در نتیجه، بخشی از آهن فولاد پایه با روی ترکیب شده و پوشش آلیاژی روی ـ آهن ایجاد میشود.
سطح گالوانیل معمولاً ماتتر از ورق گالوانیزه معمولی است و برای رنگکاری و برخی عملیات جوشکاری شرایط مناسبی دارد. استاندارد ASTM A653 هر دو گروه ورقهای رویاندودشده و ورقهای دارای پوشش آلیاژی روی ـ آهن را پوشش میدهد.
این محصول بیشتر در صنایع خودروسازی، قطعات رنگشونده و محصولاتی استفاده میشود که چسبندگی رنگ در آنها اهمیت بالایی دارد.
مقایسه ورق گالوانیزه گرم، سرد و گالوانیل
| نوع ورق | ویژگی اصلی | کاربرد مناسب |
| گالوانیزه گرم | پوشش روی مناسب برای مقاومت محیطی | سقف، نما، کانال، پروفیل و محیطهای مرطوب |
| الکتروگالوانیزه | سطح صاف و کنترل دقیقتر پوشش | لوازم خانگی، قطعات داخلی و محصولات رنگشونده |
| گالوانیل | پوشش آلیاژی روی ـ آهن و رنگپذیری مناسب | قطعات خودرو و قطعات صنعتی رنگشده |
بهترین گزینه الزاماً مدلی نیست که پوشش ضخیمتری دارد. نوع فرمدهی، جوشکاری، رنگکاری، شرایط رطوبتی و میزان تماس با مواد خورنده نیز باید در تصمیمگیری لحاظ شوند.
انواع ورق گالوانیزه بر اساس نوع پوشش
در ورق گالوانیزه معمولی، پوشش اصلی از فلز روی تشکیل شده است؛ اما محصولات پوششدار دیگری نیز در بازار کنار ورق گالوانیزه قرار میگیرند.
پوشش روی یا Z
این پوشش رایجترین نوع گالوانیزه است و عمده سطح آن از روی تشکیل میشود. مقدار پوشش معمولاً بهصورت جرم پوشش در واحد سطح اعلام میشود. هرچه جرم پوشش بیشتر باشد، ذخیره روی بیشتری برای محافظت از فولاد وجود دارد؛ بااینحال عملکرد نهایی همچنان به محیط، فرمدهی و وضعیت لبههای برشخورده وابسته است.
پوشش روی ـ آهن یا ZF
این پوشش همان ساختار متداول در ورقهای گالوانیل است. وجود آهن در پوشش، ظاهر ماتتری ایجاد میکند و میتواند شرایط سطح را برای رنگکاری تغییر دهد.
پوشش آلومینیوم ـ روی
ورقهای دارای پوشش آلومینیوم ـ روی که با نامهایی مانند آلوزینک یا گالوالوم شناخته میشوند، از نظر فنی دقیقاً همان ورق گالوانیزه با پوشش روی خالص نیستند. این محصولات استاندارد و ترکیب پوشش متفاوتی دارند؛ برای نمونه ASTM A792 به ورق فولادی با پوشش آلیاژی ۵۵ درصد آلومینیوم ـ روی اختصاص دارد.
این تفاوت مهم است؛ زیرا نباید مشخصات یک ورق آلوزینک را صرفاً با عنوان عمومی «گالوانیزه» ارزیابی کرد.
پوشش روی ـ آلومینیوم ـ منیزیم
این گروه از ورقهای پوششدار دارای ترکیبی از روی، آلومینیوم و منیزیم هستند و استانداردهایی جدا از ورق گالوانیزه معمولی دارند. ASTM A1046 یکی از استانداردهای مرتبط با این نوع پوشش است. هنگام خرید یا مقایسه فنی باید ترکیب دقیق پوشش در گواهی محصول بررسی شود.
انواع ورق گالوانیزه بر اساس گل سطح
طرحهای کریستالی قابل مشاهده روی بعضی ورقهای گالوانیزه «گل» یا Spangle نام دارند. این الگوها هنگام سرد و جامد شدن پوشش روی ایجاد میشوند.
ورق گالوانیزه گلدرشت
در این نوع، ساختارهای کریستالی روی بهوضوح روی سطح دیده میشوند. ظاهر گلدرشت در برخی کاربردهای ساختمانی یا صنعتی قابل قبول است، اما برای سطوحی که باید کاملاً یکنواخت رنگ شوند ممکن است انتخاب اول نباشد.
ورق گالوانیزه گلریز
در ورق گلریز، الگوهای کریستالی کوچکتر و سطح از نظر بصری یکنواختتر است. این مدل در قطعاتی که ظاهر سطح اهمیت دارد یا پس از تولید رنگ میشوند کاربرد بیشتری پیدا میکند.
ورق گالوانیزه بدون گل
ورق بدون گل یا Zero Spangle سطحی صافتر و بدون الگوی کریستالی مشخص دارد. این نوع سطح برای لوازم خانگی، قطعات خودرو، رنگکاری و کاربردهایی که یکنواختی ظاهری اهمیت دارد مناسب است.
نوع گل بهتنهایی معیار قطعی کیفیت ورق نیست. جرم پوشش روی، یکنواختی پوشش، گرید فولاد پایه، چسبندگی پوشش و انطباق با استاندارد، اطلاعات مهمتری برای ارزیابی عملکرد محصول هستند. منابع فنی نیز موضوع اسپنگل، جرم پوشش، عملیات سطحی و مقاومت خوردگی را بهعنوان مشخصات جداگانه بررسی میکنند.
انواع ورق گالوانیزه از نظر شکل عرضه
ورق گالوانیزه رول یا کویل
کویل برای تولید پیوسته قطعات، برش در طولهای سفارشی و استفاده در خطوط رولفرمینگ مناسب است. در این حالت، تولیدکننده میتواند ورق را متناسب با طول موردنیاز پروژه باز کرده، برش دهد یا به فرم موردنظر تبدیل کند.
ورق گالوانیزه شیت
شیت بهصورت ورقهای برشخورده با طول مشخص عرضه میشود. این مدل برای کارگاههایی که تجهیزات بازکردن کویل ندارند یا به تعداد محدودی ورق با ابعاد مشخص نیاز دارند مناسبتر است.
عرض، ضخامت، طول، وزن و تفاوت ابعاد اسمی با عرض مفید ورق فرمشده در مقاله ابعاد ورق گالوانیزه بهصورت تخصصی بررسی شده است؛ بنابراین هنگام انتخاب رول یا شیت باید مشخصات آن صفحه نیز در محاسبات پروژه لحاظ شود.
انواع ورق گالوانیزه بر اساس فرم ظاهری
ورق صاف پس از تولید میتواند توسط دستگاههای رولفرمینگ به طرحهای مختلف تبدیل شود. فرم ورق بر استحکام هندسی، شیوه همپوشانی، تخلیه آب و عرض مفید پوشش اثر میگذارد.
ورق گالوانیزه ساده
ورق ساده یا مسطح ماده اولیه بسیاری از قطعات صنعتی، کانالها، پروفیلها، تابلوهای فلزی و محصولات ساختمانی است. این ورق میتواند بهصورت رول یا شیت عرضه شود و سپس برش، خمکاری یا پانچ شود.
ورق گالوانیزه کرکرهای یا سینوسی
این مدل دارای موجهای پیوسته و منحنی است. ساختار موجدار، سختی ورق را نسبت به ورق صاف افزایش میدهد و امکان هدایت آب روی سطح سقف را فراهم میکند.
ورق سینوسی در پوشش سقفهای شیروانی، سازههای سبک، انبارها، دیوارههای جانبی و برخی پوششهای موقت استفاده میشود.
ورق گالوانیزه ذوزنقهای
در ورق ذوزنقهای، موجها دارای مقطع زاویهدار هستند. این فرم برای پوشش سقف و نما، سوله، انبار، پارکینگ و دیوارههای فلزی کاربرد دارد.
فاصله گامها، ارتفاع ذوزنقه، ضخامت ورق و عرض مفید پس از فرمینگ باید متناسب با فاصله تکیهگاهها و شرایط اجرای پروژه انتخاب شوند. صرفاً یکسان بودن عرض اولیه رول به معنای یکسان بودن عرض پوشش نهایی نیست.
ورق گالوانیزه طرح سفال
ورق طرح سفال با الهام از فرم سفالهای سنتی تولید میشود، اما نسبت به سفال وزن کمتری دارد. این ورق بیشتر برای سقف ویلاها، آلاچیقها، سردرها و ساختمانهایی استفاده میشود که ظاهر سقف در طراحی معماری اهمیت دارد.
ورق گالوانیزه شادولاین
شادولاین یکی دیگر از طرحهای رولفرمشده است که برجستگیها و شکستهای منظم دارد. این مدل در پوشش سقف و دیواره سوله، ساختمانهای صنعتی و سازههای سبک استفاده میشود.
ورق گالوانیزه دامپا
ورق دامپا بیشتر در زیرسازی و پوشش سقف کاذب، زیرشیروانی، نمای داخلی یا بخشهایی از نما استفاده میشود. فرم باریک و اتصالپذیر آن امکان ایجاد پوششی منظم و پیوسته را فراهم میکند.
ورقهای رنگی نیز به فرمهای ذوزنقهای، سینوسی، شادولاین، دامپا و طرح سفال تبدیل میشوند. اطلاعات تخصصیتر درباره ساختار رنگ، کاربرد و انتخاب این محصول در مقاله ورق رنگی چیست؟ و دستهبندی ورق رنگی سقفی در دسترس است.
استاندارد ASTM A755 نیز به ورقهای دارای پوشش فلزی و رنگشده به روش پیوسته برای محصولات ساختمانی در معرض فضای بیرونی میپردازد.
کدام نوع ورق گالوانیزه برای هر کاربرد مناسبتر است؟
برای سقف شیروانی و سوله
ورق گالوانیزه گرم یا ورق رنگی فرمشده معمولاً انتخاب کاربردیتری است. نوع فرم، ضخامت ورق، جرم پوشش، شیب سقف، فاصله تکیهگاهها و میزان رطوبت محیط باید همزمان بررسی شوند.
در مناطق پرباران، اجرای صحیح همپوشانی، پیچها، آببندی و لبههای برشخورده بهاندازه کیفیت خود ورق اهمیت دارد.
برای سازهها و پروفیلهای کناف
پروفیلهای سقف کاذب و دیوار خشک به ورقی با ضخامت کنترلشده، شکلپذیری مناسب و پوشش یکنواخت نیاز دارند. ورق باید بدون ترکخوردگی یا جداشدن نامناسب پوشش، عملیات رولفرمینگ را تحمل کند.
در راهنمای پروفیل کناف چیست؟ ساختار و کاربرد این مقاطع بررسی شده است. فولاد بام ماهان نیز در کنار ورقهای سقفی، در زمینه تولید پروفیلهای کناف و پروفیلهای گالوانیزه تقویتی فعالیت دارد.
برای لوازم خانگی و قطعات رنگشونده
ورق بدون گل، گلریز، الکتروگالوانیزه یا گالوانیل میتواند گزینه مناسبتری باشد؛ زیرا در این کاربردها صافی سطح، یکنواختی پوشش و چسبندگی رنگ اهمیت زیادی دارد.
انتخاب میان این مدلها باید بر اساس فرایند رنگکاری، میزان فرمدهی و مشخصات فنی قطعه انجام شود.
برای کانالسازی و تجهیزات تهویه
ورق گالوانیزه صاف با قابلیت خمکاری و درزبندی مناسب استفاده میشود. ضخامت باید با ابعاد کانال، فشار هوا، فاصله ساپورتها و شرایط نصب هماهنگ باشد.
افزایش ضخامت بدون توجه به طراحی کانال همیشه به معنای عملکرد بهتر نیست و میتواند وزن و هزینه اجرا را بالا ببرد.
برای محیطهای ساحلی و بسیار مرطوب
در چنین محیطهایی فقط ضخامت فولاد پایه ملاک نیست. جرم و نوع پوشش، کیفیت رنگ، وضعیت لبههای برش، تماس با فلزات دیگر، تجمع آب و شیوه نگهداری اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
در قطعات برشخورده، روی اطراف لبه میتواند تا حدی حفاظت کاتدی ایجاد کند؛ اما در ورقهای با پوشش نازک یا برشهای گسترده، ترمیم و محافظت مناسب لبهها عمر محصول را افزایش میدهد.
معیارهای انتخاب انواع ورق گالوانیزه
بهترین نوع ورق گالوانیزه برای همه پروژهها یکسان نیست. پیش از انتخاب باید موارد زیر مشخص شوند:
شرایط محیطی
محیط داخلی خشک، فضای باز، منطقه ساحلی، محیط صنعتی یا فضای دارای مواد خورنده به پوششهای متفاوتی نیاز دارند.
ضخامت فولاد پایه
ضخامت ورق بر استحکام، وزن، قابلیت خمکاری و فاصله مجاز تکیهگاهها اثر میگذارد. این مشخصه با ضخامت پوشش روی متفاوت است.
جرم پوشش روی
کوتینگ نشاندهنده مقدار پوشش اعمالشده روی ورق است. برای مقایسه دو محصول باید روش اعلام کوتینگ، مجموع دو سطح یا پوشش هر سطح و استاندارد کارخانه مشخص باشد.
قابلیت فرمدهی
ورقی که قرار است به پروفیل کناف، ورق ذوزنقهای یا قطعه عمیق تبدیل شود باید گرید شکلپذیری متناسبی داشته باشد. انتخاب صرفاً بر اساس ضخامت ممکن است باعث ترک پوشش یا ایجاد نقص در فرم نهایی شود.
شرایط رنگکاری
برای قطعات رنگشونده، صافی سطح، نوع عملیات شیمیایی، روغن محافظ، پسیویشن و سازگاری سطح با سیستم رنگ اهمیت دارد.
عرض مفید پس از فرمینگ
در ورقهای سقفی، عرض اولیه با عرض پوششدهی نهایی برابر نیست. بخشی از عرض ورق در اثر ایجاد موج و همپوشانی کناری مصرف میشود.
کیفیت لبهها و محل برش
لبههای برشخورده، محل سوراخکاری و خراشهای عمیق نقاط حساستری هستند. طراحی اتصال و ترمیم موضعی این قسمتها باید متناسب با شرایط پروژه انجام شود.
اشتباهات رایج در مقایسه انواع ورق گالوانیزه
یکی از خطاهای متداول، تشخیص کیفیت فقط از روی میزان براق بودن یا اندازه گل سطح است. ظاهر ورق اطلاعاتی درباره فرایند تولید میدهد، اما بهتنهایی مقدار پوشش، گرید فولاد یا مقاومت واقعی محصول را مشخص نمیکند.
اشتباه دوم، یکسان دانستن ضخامت ورق و کوتینگ است. ضخامت ۰٫۵ میلیمتر معمولاً به ضخامت فولاد پوششدار اشاره دارد، در حالی که کوتینگ مقدار یا جرم پوشش روی را بیان میکند.
خطای دیگر، مقایسه ورقهای صاف و فرمشده صرفاً بر اساس عرض اولیه است. در محصولات سقفی، طرح موج، گام، ارتفاع و مقدار همپوشانی، عرض مفید را تغییر میدهند.
همچنین نباید همه ورقهای آلومینیوم ـ روی، روی ـ آلومینیوم ـ منیزیم یا رنگشده را بدون بررسی استاندارد و ترکیب پوشش، ورق گالوانیزه معمولی در نظر گرفت.
برای انتخاب ورق مناسب، ابتدا باید محیط استفاده، میزان رطوبت، نوع فرمدهی، نیاز به رنگکاری و استحکام موردنیاز مشخص شود. پس از آن میتوان روش تولید، کوتینگ، نوع سطح، گرید، ضخامت و فرم نهایی را مقایسه کرد.
فولاد بام ماهان به عنوان تولیدکننده ورق سقفی و پروفیل کناف و مقاطع گالوانیزه، محصولات خود را با تمرکز بر دقت ابعادی، کیفیت پوشش، استحکام مناسب و قابلیت استفاده در پروژههای ساختمانی و صنعتی تولید میکند. تنوع محصولات این مجموعه، امکان انتخاب ورق و پروفیل متناسب با نوع سازه، شرایط محیطی و نیاز اجرایی هر پروژه را فراهم کرده است. کنترل کیفیت مواد اولیه و فرایند تولید نیز به حفظ یکنواختی مشخصات فنی و عملکرد مطمئن محصولات فولاد بام ماهان کمک میکند.
سوالات متداول درباره انواع ورق گالوانیزه
ورق گالوانیزه چند نوع دارد؟
تعداد انواع به معیار دستهبندی بستگی دارد. از نظر روش تولید میتوان به گالوانیزه گرم، الکتروگالوانیزه و گالوانیل اشاره کرد. از نظر سطح نیز مدلهای بدون گل، گلریز و گلدرشت وجود دارند. ورقها از نظر فرم به ساده، سینوسی، ذوزنقهای، شادولاین، دامپا و طرح سفال تقسیم میشوند.
ورق گالوانیزه گلریز بهتر است یا گلدرشت؟
نمیتوان فقط بر اساس اندازه گل درباره بهتر بودن ورق تصمیم گرفت. گلریز یا بدون گل برای سطح یکنواخت و رنگکاری مناسبتر است، اما کیفیت نهایی به کوتینگ، گرید، چسبندگی پوشش و استاندارد تولید نیز بستگی دارد.
آیا ورق رنگی همان ورق گالوانیزه است؟
در بسیاری از محصولات ساختمانی، ورق رنگی روی یک ورق دارای پوشش فلزی تولید میشود؛ اما نوع پوشش پایه میتواند متفاوت باشد. برای تشخیص دقیق باید مشخصات فنی، استاندارد و ترکیب پوشش محصول بررسی شود.
آیا ورق بدون گل مقاومت بیشتری دارد؟
بدون گل بودن بهتنهایی اثباتکننده مقاومت بیشتر در برابر خوردگی نیست. این ویژگی بیشتر به ظاهر و نحوه انجماد پوشش مربوط است. مقدار پوشش روی و شرایط محیطی تأثیر مستقیمتری بر دوام ورق دارند.
آیا افزایش ضخامت ورق باعث افزایش مقاومت در برابر زنگزدگی میشود؟
ضخامت بیشتر فولاد میتواند استحکام مکانیکی را افزایش دهد، اما مقاومت خوردگی بیشتر به نوع و جرم پوشش، شرایط محیط، کیفیت سطح و محافظت از لبهها وابسته است. ضخامت فولاد و کوتینگ دو مشخصه متفاوت هستند.
